ZAPOŠLJAVANJE INVALIDA SA ASPEKTA ZAKONA O PROFESIONALNOJ REHABILITACIJI I ZAPOŠLJAVANJU OSOBA SA INVALIDITETOM

Posted by POREZI- pravo i praksa on 29.9.16 with 2 comments
Obaveza zapošljavanja određenog broja osoba sa invaliditetom u naš pravni sistem uvedena je Zakonom o profesionalnoj rehabilitaciji i zapošljavanju osoba sa invaliditetom, koji je Narodna Skupština Republike Srbije usvojila na sednici od 13. maja 2013. godine, a koji je objavljen  u "Službenom glasniku RS" broj 39/2009. Osnovni tekst ovog Zakona na snazi je i u primeni od 23.05.2009. godine, osim odredbi člana 24. i 29, koji su u primeni od 24.05.2010. godine,

Upravo, odredbama člana 24. st. 1.. ovog Zakona propisana je obaveza  poslodavaca, koji imaju više od 20 zaposlenih, da zaposle određeni broj lica sa invaliditetom.

Stavom 2. istog člana propisano je da je poslodavac koji ima od 20 do 49 zaposlenih  dužan da u radnom odnosu ima 1 osobu sa invaliditetom.

Stavom 3. istog člana propisano je da je poslodavac koji ima više od 50 zaposlenih dužan da u radnom odnosu ima najmanje 2 osobe sa invaliditetom, i na svakih narednih započetih 50 zaposlenih, po jednu osobu sa invaliditetom.

Članom 26. Zakona propisano je da novoosnovani poslodavac nema obavezu zapošljavanja lica sa invaliditetom, u trajanju od 24 meseca, od dana osnivanja.

Iz napred citiranih odredbi Zakona,  proizilazi da je, počev od 23.05.2010. godine, svaki poslodavac koji ima više od 20 zaposlenih, osim novoosnovanog poslodavca, dužan da u radnom odnosu ima određen broj osoba sa invaliditetom.

Način praćenja izvršavanja obaveze zapošljavanja osoba sa invaliditetom i način dokazivanja izvršavanja te obaveze bliže su regulisani podzakonskim aktima, od kojih je najznačajniji Pravilnik o načinu izvršavanja obaveze zapošljavanja osoba sa invaliditetom i načinu dokazivanja izvršavanja te obaveze ("Sl. glasnik RS" broj 33/10, 48/10 i 113/13 -ispravka), u daljem tekstu: Pravilnik.

Prama članu 2. st. 1. Pravilnika, poslodavcem se, u smislu ovog zakona, smatra  domaće ili strano pravno lice koje ima najmanje 20 zaposlenih lica i ne smatra se novoosnovanim poslodavcem, kao i Republika Srbija za zaposlene u državnim organima, autonomna pokrajina za zaposlene u pokrajinskim organima i jedinica lokalne samouprave za zaposlene u organima jedinica lokalne samouprave.

Zaposlenim licem smatra se lice koje je u radnom odnosu, u skladu sa propisima o radu i kao takvo je prijavljeno nadležnim organizacijama obaveznog socijalnog osiguranja, saglasno članu 2. stav. 2. Pravilnika. Iz navedenog proizilazi da je zaključivanje ugovora o radu sa invalidnim licem jedini način radnog angažovanja ovakvih lica a koji se može smatrati izvršenjem obaveze  zapošljavanja lica sa invaliditetom.

Osoba sa invaliditetom  jeste lice koje ima status osobe sa invaliditetom, u skladu sa Zakonom, odnosno svako lice koje je već steklo status osobe sa invaliditetom kao i lice kome se izvrši procena radne sposobnosti i mogućnosti zaposlenja ili održavanja zaposlenja i na taj način stekne status osobe sa invaliditetom, u skladu sa Zakonom, saglasno članu 3. Pravilnika. U vezi sa pitanjem koja osoba se smatra osobom sa invaliditetom, treba reći da su osobe sa invaliditetom  osobe koje imaju utvrđen stepen invalidnosti  u smilu propisa o penzijsko-invalidskom osiguranju, tzv. druga i treće kategorija invalidnosti, odnosno lica sa preostalom radnom sposobnošću,  ratni vojni invalidi,  mirnodopski vojni invalidi, civilni invalidi rata, lica kojima je izvršena kategorizacija odnosno utvrđena invalidnost, u skladu sa zakonom, kao i lica kojima se, u skladu sa Zakonom, proceni radna sposobnost saglasno kojoj imaju mogućnost zaposlenja ili održanja zaposlenja, odnosno radnog angažovanja.

Procenu radne sposobnosti, u smislu ovog zakona, vrši Nacionalna služba za zapošljavanje, na osnovu zahteva.

Prema članu 4. Pravilnika, odnos ukupnog broja zaposlenih kod poslodavca i broja zaposlenih lica sa invaliditetom posmatra se sa stanjem na kalendarski poslednji dan u mesecu, ukoliko u tom mesecu  poslodavac nije smanjivao broj zaposlenih osoba sa invaliditetom u odnosu na minimum utvrđene obaveze zapošljavanja osoba sa invaliditetom.

Obaveza zapošljavanja osoba sa invaliditetom izvršena je i onda kada poslodavac zaposli osobu koja je podnela zahtev za procenu radne sposobnosti i mogućnosti zaposlenja ili održanja zaposlenja, a saglasno članu 5. Pravilnika. Po okončanju postupka procene radne sposobnosti tog lica, moguće su dve situacije:

 1) Procenom je utvrđeno da to lice ima određeni stepen invalidnosti ali da postoji mogućnost radnog angažovanja na određenim poslovima. U tom slučaju smatra se da je  poslodavac izvršio obavezu zapošljavanja osoba sa invaliditetom od momenta ponošenja zahteva za procenu


2) Procenom je utvrđeno da  se na radi o osobi sa invaliditetom, zbog čega ne stiče status osobe sa invaliditetom. U tom slučaju poslodavac izvrešava obavezu zapošljavanja osoba sa invaliditetom  u mesecu u kome je završen postupak procene, za ceo period u kome se smatralo da je obavezu izvršio, odnosno za period od dana podnošenja zahteva do završetka postupka procene.

Odredbama člana 26. Zakona  propisano je  da je poslodavac koji ne zaposli osobu sa invaliditetom u skladu sa članom 24. ovog zakona dužan  da uplati iznos od 50% prosečne zarade po zaposlenom u Republici Srbiji prema poslednjem objavljenom podatku republičkog organa nadležnog za poslove statistike za svaku osobu sa invaliditetom koju nije zaposlio.

Uplata ovih sredstava vrši se na mesečnom nivou na uplatni račun budžeta Republike Srbije broj 840-745126843-22, a sredstva pripadaju Budžetskom fondu za profesionalnu rehabilitaciju i zapošljavanje osoba sa invaliditetom.

Obaveza zapošljavanja osoba sa invaliditetom može se izvršiti  i izvršenjem finansijske obaveze iz ugovora o poslovno-tehničkoj saradnji, kupovini proizvoda ilu vršenju usluga, sa preduzećem za profesionalnu rehabilitaciju i zapošljavanje osoba sa invaliditetom, u vrednosti od 20 prosečnih zarada po zaposlenom u Republici Srbiji, prema poslednjem objavljenom podatku republičkog organa nadležnog za poslove statistike, u momentu zaključenja ugovora. Na ovaj način poslodavac izvršava obavezu zapošljavanja za jednu osobu sa invaliditetom, koju je dužan da zaposli, u periodu od 12 meseci od dana izvršenja obaveze, odnosno na godišnjem nivou.

Republika Srbija, kao poslodavac za indirektne i direktne budzetske korisnike kojima se sredstva za plate obezbeđuju u budžetu Republike Srbije, izvršava obavezu zapošljavanja osoba sa invaliditetom  opredeljivanjem sredstava u budžetu za tekuću godinu za namene subvencija zarada osoba sa invaliditetom zaposlenih u preduzećima za zapošljavanje i profesionalnu rehabilitaciju osoba sa invaliditetom, za poboljšanje uslova rada,  za unapređenje proizvodnih programa i u druge svrhe, u skladu sa Zakonom.

Spisak korisnika javnih sredstava direktnih i indirektnih budžetskih korisnika po grupama evidentiran je Pravilnikom o spisku korisnika javnih sredstava, koji se donosi za svaku budžetsku godinu.

Kontrolu izvršavanje obaveze zapošljavanja osoba sa invaliditetom uplatom iznosa od 50%  prosečne zarade po zaposlenom u Republici Srbiji, u Budžetski fond za profesionalnu rehabilitaciju i zapošljavanje osoba sa invaliditetom, vrši Poreska uprava.

Izvršenje obaveze zapošljavanja osoba sa invaliditetom dokazuje se dostavljanjem obrazca IOSI - Izveštaj o izvršenju baveze zapošljavanja osoba sa invaliditetom, organizacionoj jedinici Poreske uprave, nadležnoj prema sedištu poslodavca.

Obrazac IOSI podnosi se do 05. u mesecu, za svaki prethodni mesec. Iako je Pravilnikom predviđena mogućnost podnošenja ovog obrasca i elektronskim putem, za sada se on podnosi isključivo u  papirnoj formi, jer nisu obezbešeni tehnički preduslovi za podnošenje u elekronskoj formi.

U obrzac IOSI unose se podaci koji se odnose  :

1) na poslodavca, odnosno naziv ili ime i prezime, mesto  ulica i broj, PIB ili JMBG, matični broj, šifra delatnosti i nazanaka da li se radi o direktnom ili indirektnom budžetskom korisniku;

2) nadležnu Filijalu Poreske uprave i datum prijema;

3) ukupan broj zaposlenih kod poslodavca uzimajući u obzir sve organizacione jedinice i obavezan broj zaposlenih psoba sa invaliditetom, na kalendarski poslednji dan u mesecu;

4) način izvršenja obaveze zapošljavanja osoba sa invaliditetom, odnosno ukupan broj zaposlenih osoba sa invaliditetom na kalendarski poslednji dan u mesecu, uplatom sredstava na račun Budžetskog fonda  za profesionalnu rehabilitaciju i zapošljavanje osoba sa invaliditetom, ( broj osoba sa invaliditetom i iznos sredstava), izvršenje finansijske obaveze iz ugovora o poslovno tehničkoj saradnji, kupovini proizvoda iliu vršenju usluga sa  preduzećem za profesionalnu rehabilitaciju i zapošljavanje osoba sa invaliditetom, ( broj osoba sa invaliditetom, iznos sredstava i broj i datum ugovora);

5) mesto i datum predaje Obrasca IOSI, potpis lica koje je popunilo obrazac, potpis i overu od strane odgovornog lica.

Poslodavac je dužan da u svoj poslovno-finansijskoj dokumentaciji a radi obezbeđivanja dokazivanja i kontrole izvršenja obaveze zapošljavanja osoba sa invaliditetom, čuva svu  relevantnu dokumentaciju, kao što su ugovor o radu, prijava na socijalno osiguranje, dokaz o uplati sredstava u Budžetski fond, ugovor sa preduzećem za profesionalnu rehabilitaciju i zapošljavanje osoba sa invaliditetom i dokaz o izvršenju obaveza iz istog, dokaz o podnetom zahtevu za procenu radne sposobnosti zaposlenog, dokumentaciju kojom se zaposlenom utvrđuje status osobe sa invaliditetom i drugu dokumentaciju koja ima značaja za izvršenje navedene obaveze.

Napred navedenu dokumentaciju posodavac je dužan da dostavi Poreskoj upravi, na njen zahtev.